De sneeuw keert terug naar België: tussen voorzorgsmaatregelen en infrastructurele uitdagingen

Op woensdag 8 januari gaf het Koninklijk Meteorologisch Instituut (IRM) een oranje waarschuwing uit voor verwachte sneeuwval voor bijna heel België. Deze episode is niet alleen een welkome opluchting voor de winter, maar vestigt ook de aandacht op mobiliteit, milieu en eerlijkheid in het beheer van wegen en transport.

Een oranje alarm en voortdurende weersverwachting

Bij zonsopgang gaf het IRM een oranje waarschuwing af voor België (met uitzondering van de kust), met de verwachting dat de neerslag van west naar oost zou trekken. Meer bepaald verscheen de eerste sneeuw kort na 7u in Picardisch Wallonië, Brussel en de Antwerpse regio en trok dan over Henegouwen, Waals-Brabant en Luik. Er wordt tussen 2 en 10 cm sneeuw verwacht, met een geschatte duur van 4 tot 5 uur.

In de praktijk bevorderen deze ophopingen de vorming van sneeuwjachten en ijsplekken, vooral op hellingen, zoals inwoners van Henegouwen en Luik hebben gemeld. Het advies blijft hetzelfde: beperk het verkeer zoveel mogelijk en blijf waakzaam op secundaire wegen waar de dikte en de wind de ophopingen opgraven.

Verstoring mobiliteit: openbaar vervoer en luchtvaartmaatschappijen op hun hoede

Vervoersdiensten hebben onmiddellijk hun “slecht weer”-plannen in werking gesteld. Aan de kant van de TEC zijn er al omleidingen en annuleringen van routes aan de gang, waarbij elke route opnieuw wordt beoordeeld naarmate de ochtend vordert. In Brussel zullen de trams en metro’s minder hinder ondervinden, maar op verschillende buslijnen kunnen vertragingen worden verwacht.

Voor vliegtuigpassagiers houdt Brussels Airport rekening met vertragingen in taxi’s en vluchten. Het is aan te raden om twee tot drie uur voor het opstijgen aanwezig te zijn, zodat de start- en landingsbanen ijsvrij gemaakt en schoongemaakt kunnen worden. De luchtvaartmaatschappijen coördineren hun procedures nauwgezet om massale annuleringen te vermijden.

Economische kosten en gevolgen voor bedrijven

Naast de files heeft de sneeuw ook een negatieve invloed op de economie. Leveringen van goederen lopen vertraging op, logistieke stromen worden vertraagd en waar telewerken niet mogelijk is, zijn sommige werknemers gedwongen om vrij te nemen. De sectoren voedseldistributie en e-commerce, die sterk afhankelijk zijn van bedrijfsvoertuigen, zien nu al dat bestellingen worden uitgesteld.

De regionale overheden van hun kant moeten het strooien van zout en het verwijderen van sneeuw financieren: de kosten van zout worden geschat op enkele honderdduizenden euro’s per storm voor alle Waalse provincies. Daarbij komen nog de overwerkkosten voor agenten en chauffeurs en de verhoogde slijtage van het sneeuwruimmaterieel. Uiteindelijk drukken deze kosten op de gemeentelijke begrotingen en voeden ze het debat over financiële solidariteit tussen stedelijke en landelijke gebieden.

Milieueffecten van zoutstrooien

Sproeien met natriumchloride mag dan wel effectief zijn om de ijzige omstandigheden te beperken, het is niettemin problematisch voor de natuur. Uitgeloogd zout komt terecht in watersystemen en beken, waardoor de waterkwaliteit verandert en de waterfauna wordt aangetast. Bermen en bodems worden minder vruchtbaar, wat gevolgen kan hebben voor de plaatselijke vegetatie.

Sommige lokale overheden gebruiken al alternatieven, zoals calciumchloride of mengsels op basis van houtsnippers en zand. Deze oplossingen zijn echter vaak duurder en vereisen een herschikking van het budget. Op nationaal niveau loopt er een studie om de zoutdosering te verbeteren en de voorkeur te geven aan mechanische technieken (schaafmachines, sneeuwblazers) in kwetsbare gebieden.

Territoriale gelijkheid: wie komt op de eerste plaats?

Tijdens een sneeuwstorm bepaalt elke gemeente haar prioriteiten. In de praktijk worden rijkswegen en routes met veel verkeer het eerst behandeld, gevolgd door de belangrijkste gemeentelijke wegen. Woonwijken en afgelegen dorpen kunnen enkele uren wachten op de strooiwagens.

Deze hiërarchie doet vragen rijzen over gelijke toegang tot mobiliteit. Plattelandsbewoners, ouderen of mensen met beperkte mobiliteit bevinden zich soms geïsoleerd, met beperkte toegang tot essentiële diensten (apotheek, dokter, voeding). Sommige gemeenteraadsleden pleiten voor een nationaal “sneeuwfonds” om de meest kwetsbare gemeenten financieel te ondersteunen en hen te helpen de kosten van interventies te dragen.

Naar een betere voorbereiding op onvoorspelbare winters

De veranderlijkheid van de winters in de afgelopen jaren toont aan dat we beter moeten anticiperen. Vergelijkingen met de winters van 2022-2024 tonen een verhoogde frequentie van korte, intense winterperiodes, die de bestaande systemen op de proef stellen. Op Europese schaal bevindt België zich tussen de Zwitserse modellen, die zeer goed uitgerust zijn, en andere landen die minder goed voorbereid zijn.

Het verbeteren van de infrastructuur houdt in :

• De vernieuwing van efficiëntere en minder vervuilende strooi- en sneeuwruimmachines.
• Versterking van de coördinatie tussen de gewesten (Wallonië, Vlaanderen, Brussel) om de zoutvoorraden en zwembaduitrusting te harmoniseren.
• De introductie van digitale hulpmiddelen waarmee burgers onbehandelde gebieden in realtime kunnen melden.
• Voortdurende training voor buschauffeurs, wegwerkers en luchthavenpersoneel in veiligheidstechnieken voor extreme situaties.

Sneeuw brengt de magie van de winter terug, maar herinnert ons ook aan de kwetsbaarheid van ons transportsysteem en onze infrastructuur. Praktisch gezien blijft een betere voorbereiding, anticipatie en uitrusting van onze regio’s de sleutel tot het verminderen van de sociale, economische en milieu-impact van dergelijke weeralarmen.