Brussel in een nieuw licht: een blik achter de schermen van de macht

Met Bruxelles-Pouvoir biedt de ervaren journalist Pascal Vrebos een originele verkenning van de invloedmechanismen in het hart van de Belgische hoofdstad. Door verder te kijken dan de officiële instellingen, licht hij de sluier op van de verborgen plaatsen en discrete praktijken waar een vaak weinig bekende macht aan het werk is.

Voorbij de officiële instellingen: informele macht in Brussel

In zijn boek neemt Pascal Vrebos ons mee op een tocht langs onvermoede plekken: het Hotel Amigo, chique restaurants in het stadscentrum en de Cercle Gaulois. In de praktijk worden deze plaatsen gebruikt als theaters voor politieke en economische onderhandelingen ver van de camera’s. In de praktijk worden tijdens een maaltijd of in een stil kantoor vertrouwelijkheden en afspraken uitgewisseld, ver van het institutionele formalisme.

Om zijn punt te illustreren, put Vrebos uit zijn vijfentwintigjarige carrière en uitgebreide kruiscontroles. Hij herinnert ons eraan dat de façade van het Rekenhof, opgericht in 1386, weliswaar dagelijks zichtbaar is, maar dat we ons vaak niet bewust zijn van wat er zich achter de schermen afspeelt. Uiteindelijk laat deze benadering zien in hoeverre macht net zo goed wordt uitgeoefend door discretie als door geschreven legitimiteit.

De koning en het “colloque singulier”: discrete maar beslissende macht

Bij de meest emblematische voorbeelden wijdt Vrebos een hoofdstuk aan de speciale rol van de koning van België. Zonder ooit publiekelijk tussen te komen, ontvangt de vorst regelmatig partijvoorzitters in wat bekend staat als de “colloque singulier”. Volgens de auteur “wordt de koning verondersteld alles te weten, omdat hem alles wordt verteld”. Zo werd hij een van de best geïnformeerden en kon hij in alle discretie de vorming van de regering beïnvloeden en gespannen politieke situaties oplossen.

Deze “onzichtbare” macht weerspiegelt het unieke karakter van België, waar de monarchale functie niet beperkt is tot een symbool. Deze praktijk roept echter democratische vragen op: op welk punt ontsnapt een privébeurs aan de controle van de burgers? Praktisch gezien roept het voortbestaan van dit unieke colloquium vragen op over het evenwicht tussen institutionele stabiliteit en de behoefte aan transparantie.

Geschiedenis en anekdotes: navigeren tussen onderzoek en stadslegende

Bruxelles-Pouvoir onderscheidt zich door zijn toegankelijke toon, waarbij historische nauwkeurigheid wordt gecombineerd met persoonlijke verhalen. Vrebos aarzelt niet om “anekdotes die ik zelf heb meegemaakt” op te roepen, zoals het spook dat rondwaart in het Justitiepaleis. Hij benadrukt echter het belang van kruiscontroles in het licht van nepnieuws. Van de digitalisering van archieven tot ooggetuigenverslagen, hij waakt ervoor om fictieve verslagen te verwarren met feitelijke analyses.

Praktisch gezien maakt deze mix van registers het mogelijk om de lezer te boeien zonder in de val van een pamflet te trappen. Deze methode brengt echter wel een risico met zich mee: de selectie van anekdotes kan onvolledig of subjectief lijken. Toch biedt het een levendig kader om te begrijpen dat macht nooit statisch is, en dat het net zo goed put uit de geschiedenis als uit alledaagse interacties.

Van de Rekenkamer tot Test Aankoop: een proteïsche macht

Een van de sterke punten van het boek is dat het het begrip macht verbreedt. Het beperkt zich niet tot de politieke arena, maar omvat ook de economische, mediale en associatieve sferen. De invloed van Testaankopen op consumentenbeslissingen, wanneer een merk een slechte beoordeling krijgt, is bijvoorbeeld heel concreet: het stuurt koopgedrag.

Op dezelfde manier roept Vrebos de Staatsveiligheid op en haar vaak weinig bekende missies, zoals die van agenten die om wettelijke redenen gedwongen worden ongewapend te werken. Uiteindelijk herinneren deze illustraties ons eraan dat kracht, charisma, geld en informatie net zo machtig zijn als de wet. Bovendien laten ze zien dat een 640 jaar oude instelling, de Rekenkamer, haar macht niet alleen op papier uitoefent, maar in het feitelijke toezicht op publieke middelen.

Transparantie, geheimhouding en democratie: de uitdagingen voor een Europese hoofdstad

Nu in Brussel verschillende Europese organen gevestigd zijn, krijgt de kwestie van transparantie een extra dimensie. Hoe kan het streven naar efficiëntie, dat vaak gebaat is bij geheimhouding, worden verzoend met het recht van het publiek op informatie? Pascal Vrebos wijst erop dat sommige instellingen, zoals de Nationale Bank en de Hoge Raad voor Justitie, opzettelijk ondoorzichtigheid cultiveren.

Voor de lezers en voor de burgers van Brussel staat er veel op het spel: het meten van de werkelijke invloed van informele kringen op het overheidsbeleid. In de praktijk kan een beter begrip van de beïnvloedingsmechanismen de democratische controle versterken. Uiteindelijk roept dit boek de vraag op of een Europese hoofdstad haar innerlijke werking moet openstellen voor het licht of haar geheimzinnigheid moet bewaren om effectieve besluitvorming te garanderen.