Brussel: naar een Franstalige coalitie zonder de MR?

Na meer dan 550 dagen van impasse hebben de “Engagés” de handdoek in de ring gegooid bij de onderhandelingen onder leiding van de MR en zijn trainer George Louis Boucher. Yvan Verougstraete stelt nu een alliantie van vier partijen voor (PS, Engagés, Écolo, DéFI) met een totaal van 36 zetels op 72 parlementsleden, één zetel te weinig voor de vereiste meerderheid. Dit initiatief wekt evenveel hoop op een doorbraak als vragen over de democratische legitimiteit en toekomstige stabiliteit van de Brusselse regering.

Een ongekende institutionele crisis

Brussel leeft al meer dan 18 maanden onder een crisisregering. In de praktijk zit de Belgische hoofdstad sinds oktober 2024, toen de onderhandelingen na de verkiezingen mislukten, zonder een volledig functionerende uitvoerende macht. De MR, de grootste Franstalige partij met 26% van de stemmen en meer dan 100.000 kiezers, heeft George Louis Boucher aangesteld als formateur. In de praktijk waren zijn pogingen om een meerderheid samen te stellen met de Vlaamse liberalen en ecologen nooit succesvol. Op lange termijn is deze verlamming nadelig voor het beheer van infrastructuur, huisvesting en transport in een regio waar Europese, economische en sociale kwesties op het spel staan.

De doorbraak van de Engagés

Yvan Verougstraete, die breekt met de codes, heeft aangekondigd dat hij een einde maakt aan de MR - Open VLD methode en zich verbindt aan een uitsluitend Franstalig parcours. “Het is niet uit de goedheid van zijn hart, maar het is een rationele keuze”, verklaart hij. Concreet mikt hij op een PS-Engagés-Ecolo-DéFI meerderheid van 36 zetels. Om de symbolische barrière van 37 te doorbreken, zal hij met de MR moeten onderhandelen over een extra zetel - tegen elke logica van uitsluiting in - of een onafhankelijk gekozen lid moeten overtuigen. Deze ommezwaai betekent het einde van de historische formule die sinds 2019 steevast de belangrijkste Franstalige partij omvatte.

Argumenten vóór: de impasse doorbreken

Voor de voorstanders is deze heroriëntatie in de eerste plaats een bewijs van de politieke wil om te handelen in plaats van de impasse te verlengen. Door te weigeren om de MR de discussies te laten verstikken, stellen de vier partijen een meer samenhangend programma voor over sociale kwesties, het milieu en de opvang van migranten. Ze stellen dat de mathematische meerderheid realistisch is: er is slechts één zetel nodig om het magische aantal van 37 te halen, en het klimaat van crisis zou dan plaats kunnen maken voor een stabiele uitvoerende macht. Volgens hen is het “hoog tijd om het stokje over te dragen” na meer dan 550 dagen van impasse.

Argumenten tegen: democratisch verzet

De uitsluiting van de MR werpt echter een ernstig legitimiteitsprobleem op. De grootste Franstalige partij, met 26% van de kiezers, zegt verraden te zijn en wijst op een “minachting voor het oordeel van de stembus”. In de praktijk zet het negeren van de partij met de meeste stemmen vraagtekens bij de principes van representativiteit. Bovendien zorgt het opbouwen van een meerderheid op basis van een fragiel akkoord met een onafhankelijke of een MR-parlementslid op het laatste moment voor permanente instabiliteit. Ten slotte vreest de MR dat een heterogene coalitie PS-Engagés-Ecolo-DéFI zal barsten zodra de eerste beslissingen over het begrotings- of migratiebeleid worden genomen.

Legitimiteit en stabiliteit centraal in het debat

Vanuit institutioneel oogpunt staan er twee belangrijke kwesties op het spel: het vertrouwen van de Brusselaars in hun verkozen vertegenwoordigers en hun vermogen om effectief te regeren. De democratische legitimiteit wordt ondermijnd als de MR-kiezers het gevoel hebben dat ze geen enkele invloed hebben. Het Brussels Gewest staat voor dringende uitdagingen: een huisvestingscrisis, verzadigde mobiliteit en spanningen binnen de gemeenschap. Op lange termijn zou een uitvoerende macht die als onwettig wordt beschouwd, kunnen lijden onder een gebrek aan steun van de bevolking en voortdurend in vraag worden gesteld.

Wat de stabiliteit betreft, zal het minste overlopen van een parlementslid de coalitie in haar geheel in gevaar brengen. Deze kwetsbaarheid doet denken aan andere episodes in het Belgische politieke leven, met name de crisis van 2010-2011 (589 dagen) toen elke stem telde binnen de federale regering.

Vlaamse gevolgen en vooruitzichten

Deze Franstalige tweedeling weerspiegelt ook de onderhandelingen in Vlaanderen. Ook partijen als Groen, VB en CD&V, die vaak op gespannen voet staan met de Open VLD, zouden de MR kunnen laten vallen ten voordele van een meer homogene meerderheid. In Brussel moet de MR beslissen of het touwtrekken wordt voortgezet of dat er grootmoedig wordt gehandeld om het gezicht te redden en een evenwichtige vertegenwoordiging te behouden.

Een aantal vragen blijft onbeantwoord: welke onafhankelijke partij zal instemmen met de alliantie van vier? Zal MR zijn standpunt wijzigen om de befaamde 37e zetel te krijgen? En als de coalitie uiteenvalt, welke impact zal dit dan hebben op de volgende legislatuur? Aan de vooravond van de inhuldiging van de nieuwe Brusselse regering is het belangrijkste punt duidelijk: de strijd om legitimiteit en politieke overleving is nog maar net begonnen.