Een centrumlinkse Brusselse regering? Een blik op de “Guinness”-coalitie na 554 dagen impasse

Na meer dan anderhalf jaar zonder uitvoerend orgaan heeft trainer Yvan Verougstraete (Les Engagés) op maandag 16 december een eerste gespreksronde afgerond, die Sophie Rohonyi (DéFI) als “constructief” bestempelde. Dit momentum pleit voor een zogenaamde “Guinness”-coalitie van zeven centrumlinkse partijen, die wordt voorgesteld als de minst onrealistische oplossing om het Brussels Gewest uit de politieke en budgettaire crisis te halen.

Een ongekende politieke crisis en de gevolgen ervan

Sinds mei 2023 heeft Brussel een triest record: 554 dagen zonder gewestregering, een uitzonderlijke institutionele leemte in de Belgische federale geschiedenis. In de praktijk belemmert deze afwezigheid van een uitvoerende macht de strategische besluitvorming in belangrijke domeinen zoals mobiliteit, huisvesting en gezondheid. De lopende uitgaven zijn verzekerd, maar grote projecten komen maar moeizaam van de grond. Concreet blijven nieuwe investeringen in het openbaar vervoer uit, terwijl het Brusselse netwerk dringend aan hervorming toe is. Op lange termijn vormt het voortduren van deze patstelling een bedreiging voor de kwaliteit van de openbare diensten en de geloofwaardigheid van de instelling in de ogen van het publiek.

De “Guinness”-coalitie: spelers en initiële convergenties

De term “Guinness” is een ironische verwijzing naar de beroemde gids voor records en onderstreept het ongekende karakter van zeven partijen die samen de hoofdstad van Europa gaan besturen. De alliantie verenigt Les Engagés (voorheen de Franstalige CDH), de PS, Ecolo, DéFI, Groen, Vooruit en de CD&V. Samen hebben deze partijen 72 van de 149 zetels, een comfortabele maar kwetsbare meerderheid. Sophie Rohonyi bevestigde dat haar partij deelneemt aan de verkennende vergaderingen die zullen beginnen rond tien grote thema’s, zonder meteen de formele onderhandelingsfase in te gaan. Himad Messoudi constateerde op RTBF een “positief” klimaat, in tegenstelling tot het wantrouwen dat heerste onder de vorige MR-PS-Ecolo meerderheid.

Van verkennende gesprekken tot strategische prioriteiten

Concreet zullen de besprekingen gaan over tien domeinen die als cruciaal worden beschouwd voor de toekomst van het Gewest: evenwichtige begrotingen, mobiliteit, huisvesting, veiligheid, werkgelegenheid, sociale cohesie, onderwijs, milieu, administratie en gemeentefinanciering. DéFI heeft bij monde van haar voorzitster Sophie Rohonyi haar prioriteiten al bepaald: tegen 2029 een begrotingsevenwicht bereiken dankzij 1,2 miljard besparingen, de Brusselse administraties stroomlijnen en een “billijke herfinanciering” voor het Gewest bekomen. Deze routekaart getuigt van een verlangen naar duidelijkheid, maar onderstreept ook de omvang van de taak: het tekort terugdringen met inachtneming van sociale en ecologische verplichtingen.

De spanningen en kwetsbaarheden van een zevenpartijencoalitie

Soms tegengestelde ideologische gevoeligheden

In het hart van de coalitie zullen uiteenlopende krachten waarschijnlijk botsen. De ecologen van Ecolo en Groen, die sterke ambities hebben op het gebied van zachte mobiliteit en energietransitie, zouden in conflict kunnen komen met de PS en DéFI als het gaat om bezuinigingen. In de praktijk betekent het arbitreren tussen het handhaven van een hoog niveau van publieke dienstverlening en de noodzaak om 1,2 miljard te bezuinigen, het maken van delicate keuzes die de interne cohesie waarschijnlijk al vanaf de eerste begroting zullen verzwakken.

Tussen gemeenschap en instelling

Een andere potentiële breuklijn heeft te maken met taalkundige en territoriale gevoeligheden. Het tweetalige Brussels Gewest moet tegemoetkomen aan zowel Vlaamse (Groen, CD&V, Vooruit) als Franstalige (PS, Les Engagés, DéFI) verwachtingen. Gemeenten met een Franstalige meerderheid vrezen bijvoorbeeld een ongelijke verdeling van de middelen, terwijl de gemeenten die geleid worden door de MR, die uitgesloten is van de coalitie, zich afvragen wat hun plaats is in toekomstige gewestelijke beslissingen. Tussen nu en eind december zullen deze kwesties over het evenwicht tussen de gemeenschappen de verkennende rondetafelgesprekken waarschijnlijk bemoeilijken.

Vooruitzichten en scenario’s voor Brussel

Als de verkenningen leiden tot een principeakkoord voor het einde van het jaar, kan trainer Yvan Verougstraete een samenvattende nota voorleggen aan de partijvoorzitters en de investituurstemming in het Brussels Parlement voorbereiden. Er zijn echter verschillende scenario’s denkbaar: een snelle bekrachtiging van de coalitie gevolgd door een vertrouwensstemming, een verlenging van de besprekingen over bepaalde netelige kwesties, of zelfs een mislukking als de budgettaire of communautaire meningsverschillen onoverbrugbaar worden.

Uiteindelijk zal het succes van de Guinness-coalitie afhangen van haar vermogen om een evenwicht te bewaren tussen financiële strengheid en sociale antwoorden, met behoud van de cohesie tussen zeven heterogene partners. Voorlopig blijft deze centrumlinkse optie de meest veelbelovende manier om Brussel uit het politieke en budgettaire slop te halen. Maar de weg naar een stabiele en effectieve regering blijft bezaaid met valkuilen.