De aanval van een burger op het Brusselse “maquis

Hoe navigeer je door de institutionele complexiteit van Brussel, dat vaak wordt vergeleken met een ‘lasagne’ met duizend departementen en machtsniveaus? Geconfronteerd met een regeringscrisis van 613 dagen heeft Zoltan Janosi, ingenieur van opleiding, governance.brussels gelanceerd, een onafhankelijke ‘monitor’ van regionaal bestuur. Zijn doel: burgers neutrale, transparante en controleerbare toegang bieden tot de beslissingen en gegevens van Brussel.

De institutionele “lasagne” ontwarren

Brussel wordt gekenmerkt door een opeenvolging van in elkaar grijpende structuren: gewestelijke instellingen, gemeentelijke entiteiten, federale interfaces en gespecialiseerde organen (cultuur, mobiliteit, milieu). In de praktijk is elke hervorming van de Verklaring van Gewestelijk Beleid (DPR) of elke verordening met betrekking tot de Lage Emissie Zone (LEZ) verspreid over verschillende officiële departementen, die vaak niet erg intuïtief zijn voor de gebruiker.

“Aanvankelijk was het een persoonlijke behoefte om iets te begrijpen van wat er aan de hand was met de cijfers voor Brussel,” vertrouwt Zoltan Janosi me toe. Geconfronteerd met deze “politieke heisa” zijn de officiële bronnen soms ongelijksoortig en bieden de reguliere media slechts een gefragmenteerd overzicht. Door persartikels, administratieve documenten en officiële gegevens te combineren, biedt governance.brussels één enkel toegangspunt, dat meer dan 250 bronnen samenvat en elke verandering chronologisch catalogiseert.

Ontstaan van een initiatief midden in een politieke crisis

Het platform ontstond midden in de crisis die bekend staat als de “613 dagen” zonder gewestregering. Na de verkiezingen van 2019 sleepte de vorming van de Brusselse uitvoerende macht zich voort, waardoor de regio geen strategische beslissingen kon nemen en de burgers in onzekerheid werden gelaten. “We hadden al 600 dagen geen regering en ik begon me zorgen te maken”, herinnert de oprichter zich.

In de praktijk verzamelde, compileerde en structureerde Janosi informatie uit officiële bronnen - wetgevingsbulletins, persberichten, begrotingsteksten - en persberichten. Gelanceerd in februari 2026, twee jaar na de verkiezingen, vond de site snel zijn publiek: ongeveer 1.000 bezoekers in slechts twee weken, zonder de minste communicatiecampagne.

Neutraliteit, transparantie en de grenzen van een solitair project

Een van de pijlers van governance.brussels is de wens om apolitiek te zijn: “Het idee om apolitiek te zijn, om transparant te zijn, om de boodschapper te zijn van iets dat gebeurt, in deze politieke brouhaha, heeft een legitieme kant”, zegt Janosi. Elke verandering is voorzien van een tijdstempel, een bron en open voor overleg, waardoor een hoge mate van traceerbaarheid wordt gegarandeerd.

Dit “onpartijdige” karakter staat echter open voor discussie: wie controleert echt de onpartijdigheid van redactionele keuzes en hoe kunnen mogelijke weglatingen worden voorkomen? Bovendien berust het project momenteel op de vrijwillige inzet van één individu. Uiteindelijk roept een dergelijk model de vraag op naar duurzaamheid: wat gebeurt er als de initiatiefnemer zijn motivatie verliest of geen tijd meer heeft om de inhoud bij te werken? Het massale gebruik van kunstmatige intelligentie voor technisch onderhoud - via Claude Code - roept ook vragen op over digitale soevereiniteit en wettelijke aansprakelijkheid in het geval van fouten.

Kunstmatige intelligentie, de bondgenoot van de niet-coderende burger

Janosi is geen computerwetenschapper en ook geen professionele webontwikkelaar. Voor het ontwerpen en ontwikkelen van zijn site vertrouwde hij op Claude Code, een Amerikaanse AI die gespecialiseerd is in het genereren van code. In de praktijk stelde de tool hem in staat om snel interfaces te maken voor het raadplegen van gegevens, zonder alle webtalen onder de knie te hebben. Deze aanpak illustreert een opkomende trend: de democratisering van technologie door middel van AI, die de productie van nuttige toepassingen toegankelijk maakt voor niet-technische burgers.

Vertrouwen op een dienst van derden roept echter vragen op over vertrouwelijkheid, duurzaamheid en effectieve controle over wijzigingen in de code. Bovendien roept het baseren van het onderhoud op een propriëtaire Amerikaanse tool vragen op over de digitale autonomie van een initiatief dat is gebaseerd op lokale politieke soevereiniteit.

Democratische vooruitzichten en uitdagingen

Afgezien van de technische dimensie wijst het succes van governance.brussels op een diepgewortelde behoefte aan duidelijke, neutrale instrumenten om te begrijpen hoe de instellingen werken. Op de lange termijn zijn er verschillende scenario’s mogelijk: enerzijds zouden de Brusselse autoriteiten zich door dit model kunnen laten inspireren en een eengemaakt officieel portaal aanbieden, waarmee ze hun verantwoordelijkheid op het gebied van transparantie versterken. Anderzijds zou de site kunnen evolueren in de richting van een collaboratief model, waarbij bijdragers en validatiemechanismen worden geïntegreerd om bijwerking en nauwkeurigheid te garanderen.

Meer in het algemeen roept dit initiatief vragen op over de rol van burgers bij de productie van openbare informatie: moeten we van overheden verwachten dat ze deze diensten ontwikkelen, of moeten we bijdragen van onderaf, van amateurs, aanmoedigen? Deze casestudy uit Brussel doet ook denken aan vergelijkbare Europese projecten, zoals de “Open Overheid”-experimenten of de “Open Parlementen”-platforms, maar het onderscheidt zich door het zelf geïnitieerde karakter en het pragmatische gebruik van AI.

Ten slotte is de kwestie van financiering en het economische model een serieuze: hoe kan de levensvatbaarheid van een dergelijk instrument gegarandeerd worden? Overheidssubsidies, sponsoring of vrijwillige abonnementen moeten misschien het aanvankelijke vrijwilligerswerk aanvullen om de continuïteit en ontwikkeling van de monitor te garanderen.

Kortom, governance.brussels opent een stimulerende weg voor de democratisering van de toegang tot openbare informatie. Maar het benadrukt ook de uitdagingen van duurzaamheid, verantwoording en het evenwicht tussen het initiatief van burgers en de plicht van instellingen om te handelen.