Sint-Agatha-Berchem richt eerste Brusselse “nulwerkloosheidszone” op

Het OCMW en de gemeente Sint-Agatha-Berchem hebben Work@Berchem ingehuldigd, de eerste tewerkstellingsonderneming (EBE) in het project “Territoires zéro chômeur de longue durée” in de Brusselse regio. Het initiatief heeft tot doel duurzame banen aan te bieden aan inwoners die al meer dan een jaar zonder werk zitten, en tegelijkertijd te voorzien in de lokale behoeften aan lokale diensten.

Een begin om langdurige werkloosheid aan te pakken

Concreet richt Work@Berchem zich tot inwoners van Sint-Agatha-Berchem die minstens twaalf maanden als werkloze ingeschreven staan. Het doel is om het sociale en professionele isolement dat na verloop van tijd ontstaat, te doorbreken door banen aan te bieden die aangepast zijn aan de vaardigheden en wensen van de begunstigden. Marc Hermans, voorzitter van het OCMW, benadrukt dat het bedrijf “de langdurig werklozen centraal stelt in de actie, door hen de kans te geven te werken in jobs die nuttig zijn voor en in de wijk”.

De geselecteerde activiteiten zijn gebaseerd op een diagnose die is uitgevoerd door het lokale werkgelegenheidscomité, waarin bewoners en buurtpartners de tekortkomingen van de wijk hebben geïdentificeerd. Het gaat voornamelijk om het onderhoud van kleine groene ruimtes, klein onderhoud aan huizen en lichte bouwwerkzaamheden. Volgens projectmanager Stéphanie Housiaux is het nu de bedoeling om aan deze behoeften te voldoen door het creëren van eenmalige banen voor onbepaalde tijd, deels gefinancierd door het OCMW en de lokale overheid.

Een model geïnspireerd door maar aangepast aan de Brusselse context

Het model “Territoires zéro chômeur” komt oorspronkelijk uit Frankrijk, waar het in 2016 werd gelanceerd. Het is gebaseerd op het idee dat langdurige werkloosheid niet wordt veroorzaakt door individuen alleen, maar door een gebrek aan banen die aansluiten bij de lokale behoeften. In Wallonië lopen sinds 2021 al verschillende proefprojecten, met de eerste positieve resultaten voor het welzijn van de deelnemers.

In Brussel is de uitdaging des te groter omdat het werkloosheidscijfer hoger ligt dan het nationale gemiddelde en de bevolking zeer heterogeen is. Het partnerschap tussen het OCMW en de gemeente Sint-Agatha-Berchem illustreert de lokale politieke wil om het probleem aan te pakken. Burgemeester Christian Lamouline benadrukt het sociale belang van de regeling: “werkzoekenden terug aan het werk krijgen om nuttige diensten te verlenen aan de buurtbewoners”. Hij pleit er ook voor om het programma uit te breiden naar de hele gemeente als het de verwachte resultaten oplevert.

Sociale en economische kwesties voor de gemeenschap

Work@Berchem probeert twee doelstellingen met elkaar te verzoenen: een bron van inkomsten bieden en sociale banden creëren. Voor de begunstigden is het een kans om terug in een professioneel ritme te komen en hun zelfvertrouwen te herwinnen. Deze terugkeer naar actie kan ook de overheidsuitgaven beperken voor sociale bijstand en mentale gezondheid, die vaak hoger liggen bij langdurig werklozen.

Vanuit het oogpunt van de lokale overheid maken de onderhoudswerkzaamheden, hoewel ze eenvoudig zijn, deel uit van een logica om de leefomgeving te onderhouden waar alle bewoners baat bij hebben. In de praktijk kunnen deze lichte werkzaamheden en het onderhoud van groene ruimten de kosten van uitbesteding verlagen en een circulair model stimuleren waarbij de lokale overheid het initiatief ondersteunt en een deel van de investering terugverdient door middel van een lokale, goedkopere service.

Debatten en grenzen van het “bedrijf voor tewerkstelling”-model

Een aantal problemen moet echter worden aangepakt. Ten eerste de kwaliteit van de aangeboden banen: het risico bestaat dat deelnemers beperkt blijven tot laaggeschoolde banen, zonder opleiding of vooruitzichten op een overstap naar de traditionele commerciële sector. Zonder extra ondersteuning - training, coaching of psychologische follow-up - kan het initiatief uiteindelijk een vorm van onzeker werk worden.

Ten tweede is het model sterk afhankelijk van overheidssubsidies. Als de budgetten van het OCMW of de gemeente worden gekort, kan het voortbestaan van Work@Berchem in gevaar komen. Ten slotte vrezen sommigen een meevaller: privébedrijven zouden diensten kunnen uitbesteden aan de EBE die ze eigenlijk zouden moeten leveren, waardoor de lokale arbeidsmarkt verzwakt in plaats van versterkt.

Vooruitzichten en voorwaarden voor succes

Wil het experiment slagen, dan moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Ten eerste is rigoureuze monitoring nodig: hoeveel mensen stappen over van een EBE-contract naar een traditionele baan? Wat is het behoud van de baan na een aantal maanden? Aan de hand van deze indicatoren kunnen we de werkelijke impact van Work@Berchem beoordelen.

Daarnaast is samenwerking tussen overheidsdiensten, verenigingen, bewoners en particuliere spelers van cruciaal belang. De feedback van het Lokaal Werkgelegenheidscomité zal worden gebruikt om de taken en werkuren aan te passen. Tot slot kan de communicatie over zowel de successen als de moeilijkheden dienen als een showcase voor andere Brusselse gemeenten die bereid zijn om zelf aan de slag te gaan.

Als het model uiteindelijk levensvatbaar blijkt in Sint-Agatha-Berchem, kan het een hefboom worden in de strijd tegen langdurige werkloosheid in andere Brusselse wijken en zelfs in de hele regio. De uitdaging is tweeledig: de sociale kloof die wordt veroorzaakt door langdurige inactiviteit verkleinen en lokale tewerkstelling opnieuw uitvinden als een link tussen publieke actie en het dagelijkse leven van de buurtbewoners.